Akademik muhitda so‘nggi paytlarda firibgarlik qiluvchi kompaniyalar yoki dissertatsiya fabrikalari haqida tez-tez gapirilmoqda. Ushbu kompaniyalar buyurtma asosida ilmiy va talabalar ishlarini yozib berishadi. Ular butun dunyo bo‘ylab tarqalgan. Ba’zan ular o‘z xizmatlarini veb-saytlarda ochiqchasiga taklif qilib, pul evaziga ish yozib berishlarini aytib berishadi. Eng ko‘p hollarda ular o‘z xizmatlarini boshqa nom ostida yashirishadi, masalan, “pul evaziga ish yozishda yordam” taklif qilishadi. Yoki, tez-tez uchraydigan holatda, ular o‘z tizimini hatto bepul antiplagiat deb nomlashadi, ammo aslida yuklangan matnlarni ma’lumotlar bazasiga to‘plab, keyinchalik ularni sotish va yangi ishlarni yaratishda foydalanishadi.
Ba’zida dissertatsiya fabrikalari o‘z bizneslarini reklama qilish uchun mashhurlarni jalb qilishadi. Siz ularning reklamasini internet va ijtimoiy tarmoqlarda ko‘rishingiz mumkin. Bularning barchasi mualliflar uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri xavf tug‘diradi. Misol tariqasida tushuntiraylik: agar siz dissertatsiya fabrikasidan ish buyurtma qilsangiz, aslida siz akademik etik qoidalarni, universitetingizning tartib-qoidalarini va firibgarlikni taqiqlovchi mamlakatingiz qonunlarini buzayotgan bo‘lasiz. Yodingizda bo‘lsin, siz ish ustida mualliflik huquqini emas, balki hujjatdan foydalanish huquqini egallaysiz, chunki asl muallif o‘zgartirib bo‘lmaydigan hisoblanadi. Dunyo bo‘ylab ko‘plab misollar mavjud: yillar o‘tib, muallif firibgarlikka qo‘l urgani aniqlanadi. Siz kelajakda kim bo‘lishingizni hech qachon bilolmaysiz – ehtimol vazir yoki jiddiy biznesmen! Bir marta ishni soxtalashtirib qo‘yganingizda, siz o‘z karyerangiz uchun abadiy xavf tug‘dirasiz!
Eslatma: bu kompaniyalar yangi matnlar yozmaydi, balki mavjud materiallarni kompilyatsiya qiladi! Ularni antiplagiat tizimlari oson aniqlaydi. Agar siz ushbu kompaniyalar sizning original ishingizni sotayotganini sezsangiz, ularga murojaat qilib, uni ma’lumotlar bazasidan o‘chirishni talab qiling. Agar ular rozi bo‘lmasa, darhol politsiyaga murojaat qiling. Odatda, dissertatsiya fabrikalari politsiya talabiga tezda javob berishadi.